امروز 3 ام آذر ماه سال 1396 خورشیدی مصادف با 24 ام ماه نوامبر سال 2017 میلادی

بایدها و نبایدهای خودکفایی بنزین در ایران

 0
در روزهای اخیر راه‌اندازی ۵طرح جدید تولید بنزین با استاندارد یورو۴ در پالایشگاه‌های نفت کشور در دستور کار قرار گرفته است و به نظر می‌رسد که ایران به این طریق تا پایان سال ۹۵ در تولید بنزین به خودکفایی برسد.


درحال‌حاضر حدود ۷۰درصد نفت خام جهان برای تامین گازوییل و بنزین استفاده می‌شود که عامل اصلی وابستگی جهان به نفت خام است. با توجه به سیاست‌های متنوع‌سازی منابع انرژی و امنیت انرژی غرب؛ دولت‌های صنعتی غرب تلاش فراوانی به‌کار گرفته‌اند که سوخت جایگزینی برای حمل‌ونقل تهیه کنند. بنابراین یافتن روش‌های جدید تولید این ۲محصول مهم از اولویت‌های مهم تولیدکنندگان آن نیز محسوب می‌شود. برای کاستن از آلودگی‌های منتشر شده از بنزین، تولیدکنندگان نفت و گاز جهان بر آن شده‌اند که با بهره‌گیری از فناوری جدید غرب که بیش از نیم قرن از استفاده آن می‌گذرد، برای تولید سوخت پاک بهره بگیرند.
یکی از روش‌های مصرفی برای تولید گازوییل و بنزین در جهان بهره‌گیری از جی‌تی‌ال است. در این روش گاز و میعانات گازی، جایگزین نفت برای تولید بنزین می‌شود. بر این اساس کشورهای اروپایی توانسته‌اند با کاهش آلودگی‌های ناشی از میزان اکتان پایین، بنزین یورو ۹ تولید کنند. از این‌رو پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۲۰۱۶میلادی بنزین یورو ۱۰وارد بازار مصرفی اروپا شود. ایران نیز پس از گذشت سال‌ها از مصرف بنزین یورو۲ تا پایان سال جاری موفق به استفاده از بنزین یورو۴ خواهد شد اما این تمام داستان نیست و بزرگ‌ترین سوال این است که آیا ایران با راه‌اندازی واحدهای جدید خواهد توانست به خودکفایی برسد؛ به طوری که دیگر نیازی به واردات بنزین نداشته باشد؟

 
راه‌اندازی واحدهای تولید بنزین
به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان؛ پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به عنوان نخستین پالایشگاه طراحی شده بر اساس خوراک میعانات گازی با ظرفیت ۳۶۰هزار بشکه در روز شامل واحدهای تقطیر، تصفیه گازمایع، تبدیل کاتالیستی، تصفیه نفتا، ایزومریزاسیون، تصفیه نفت سفید و نفتگاز با هدف تولید بنزین، گازوییل، گاز مایع و سوخت جت در کنار پالایشگاه فعلی بندرعباس در حال ساخت است. محمود شیری مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری نفت و گاز و پتروشیمی تامین (تاپیکو) بیان کرده است: براساس بازنگری‌های انجام‌شده پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس باید با بودجه ۳/۸میلیارد یورو به پایان برسد. تاکنون ۲ هزار و ۵۵۰ میلیارد تومان از سرمایه این شرکت از سوی سهامداران پرداخت شده است. امید می‌رود با رفع مسدودی حساب پالایشگاه در صندوق توسعه ملی از سوی بانک مرکزی و آزاد شدن ۶۵۰ میلیون یورو نیاز مالی این پروژه برطرف شود. از طرفی شاهرخ خسروانی قائم‌مقام شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی با اشاره به اینکه جز عدد اکتان، هیچ‌گونه تفاوتی بین بنزین یورو۴ عرضه شده در ایران و کشورهای اروپایی از نظر میزان بنزن، گوگرد، آروماتیک‌ها و اولفین‌ها وجود ندارد، تاکید کرد: به زودی با بهره‌برداری از طرح جدید پالایشگاهی، ظرفیت تولید و عرضه بنزین یورو۴ ایران در سایر کلانشهرهای کشور با افزایش قابل توجهی همراه می‌شود.

 
تاریخچه تولید بنزین در ایران
در سال ۸۸ برای طرح خودکفایی بنزین اخبار زیادی منتشر شد. این طرح از ۲ محور اصلی تشکیل شده که جالب‌ترین بخش آن که تاکنون در هیچ کشوری انجام یا مطرح نشده است، مربوط به تولید بنزین از «ضایعات نفتی» و «پسماندهای» بدون استفاده پالایشگاه‌های داخل می‌شود. به گزارش مهر طرح خودکفایی ۴۸ساعته بنزین با اشاره به تولید مکمل جدید برای تبدیل ضایعات پالایشگاهی به بنزین این گونه بود که قابلیت محصول تولید شده با اضافه شدن به برش‌های پایین و فرآورده‌های غیرقابل استفاده پالایشگاه‌های نفت، می‌توانست آنها را به بنزین قابل مصرف در خودروها تبدیل کند. از این محصول ماده‌ای با اکتان بسیار بالا تولید می‌شد که این محصول جدید را که از مواد ضایعاتی، نفتا و... به بنزین قابل مصرف در خودروها تبدیل کند. محصول نامبرده عدد اکتان ۸۷ را دارا بود. در کنار تولید افزاینده‌های عدد اکتان بنزین، یکی از طرح‌ها، طرح تولید بنزین و حتی گازوییل با ایجاد تغییرات در بخشی از تولیدات محصولات آروماتیکی (ترکیبات مشابه بنزین) در ۲ مجتمع پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر بود. استاندارد تولید بنزین در کشور در حد ۳۰درصد استانداردهای رایج جهان است. این درحالی است که اگر سطح بازدهی نفت خام در تولید بنزین به ۷۰درصد استاندارد جهان برسد، کشور به بنزین وارداتی هیچ نیازی ندارد و حتی می‌تواند صادرکننده آن باشد.
گفتنی است که این بنزین تولیدی از واحدهای پتروشیمی به‌دلیل اعتراضات حافظان محیط‌زیست از دور تولید خارج شد. در سال ۹۱ نیز گزارشی مبنی بر تولید بنزین از متانول مطرح شد. در آن سال پژوهشگران فارسی با استفاده از فناوری نانو از متانول بنزین تولید کردند. داشتن بهره‌وری زیاد، نداشتن گوگرد و مواد اکسیژنه، سریع روشن شدن ماشین و تولید دود کمتر از مزیت‌های این نوع بنزین در مقایسه با بنزین تقطیر مستقیم بود.
در امسال راه‌اندازی ۵ مجتمع جدید بنزین‌سازی که از مهم‌ترین آنها می‌توان به پالایشگاه نفت بندرعباس با ظرفیت ۴میلیون لیتر در روز، مجتمع بنزین‌سازی پالایشگاه نفت لاوان با ظرفیت تولید روزانه یک‌میلیون لیتر بنزین و نیز پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس با ظرفیت تولید روزانه ۱۲میلیون لیتر بنزین یورو ۴ تا پایان سال اشاره کرد، در دستور کار قرار گرفته است.
همچنین افزایش ۹میلیون لیتری ظرفیت تولید روزانه گازوییل یورو۴ در پالایشگاه نفت بندرعباس تا پایان امسال مطرح است. علاوه بر این، باید تا پایان امسال فاز نخست پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس با ظرفیت تولید روزانه ۱۲میلیون لیتر بنزین یورو ۴ راه‌اندازی شود. گفته می‌شود با ورود کامل پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به چرخه تولید بنزین ایران، کشور به یکی از کشورهای صادرکننده بنزین تبدیل خواهد شد و ظرفیت تولید روزانه به ۳۶میلیون لیتر بنزین یورو۴ ارتقا خواهد یافت.

 

تولید بنزین به شیوه‌های نوین
مهم‌ترین فناوری مرسوم تولید بنزین روش جی‌تی‌ال است که فناوری آن در منطقه خاورمیانه تنها به قطر داده شده است. براین اساس غلامحسین حسن‌تاش، کارشناس اقتصاد انرژی درمقاله‌ای با عنوان «بررسی بازار و امتیاز استفاده از فناوری جی‌تی‌ال» گفته است: پالایشگاه «جی‌تی‌ال» جدید قطر، با ظرفیت قابل‌توجه صنعتی، اگر از نظر فنی بدون مشکل باشد و از نظر اقتصادی بتواند فرآورده‌های میان تقطیر را با قیمت تمام‌شده قابل رقابت با محصولات پالایشگاه‌های نفتی عرضه کند، تحول بزرگی را در جهت رقابت کامل گازطبیعی با نفت‌خام ایجاد خواهد کرد. در صورت موفقیت این طرح ممکن است توسعه این فناوری در دیگر نقاط جهان در دستور کار قرار گیرد و در این‌صورت چشم‌اندازهای بلندمدت انرژی به زیان نفت‌خام و به سود گازطبیعی تغییر خواهد کرد.


دست یافتن به بنزین یورو ۴ موفقیت بزرگی نیست
بیژن حاج محمد رضایی، رییس انجمن جایگاه‌داران سوخت نیز درباره فناوری اخیر موجود در داخل کشور برای تولید بنزین یورو۴ به صمت گفت: «جی‌تی‌ال» پروژه الترناتیوی است که از کشورهای منطقه تنها قطر امتیاز استفاده از آن را دارد. در این فناوری به جای استفاده از نفت خام برای تولید بنزین از گاز استفاده می‌شود.
وی افزود: با استفاده از این روش عدد اکتان حاصل شده حتی قابلیت ارتقا به ۹۶ تا ۹۹درصد را دارد؛ یعنی بنزین حاصل‌شده به این طریق قابلیت تزریق به هواپیما را داراست. با این همه تصور نمی‌کنم که قطر قابلیت تولید بیش از ۱۲۰هزار بشکه را داشته باشد. امتیاز استفاده از این فناوری تنها به قطر داده شده است. وی درباره بنزین یورو۴ تولید داخلی در پالایشگاه اراک و ستاره خلیج‌فارس گفت: این ۲ پالایشگاه تنها پالایشگاه‌هایی هستند که برای تولید بنزین یورو۴ وارد بازار مصرف شده‌اند اما پالایشگاه اراک با تمام ظرفیت و ستاره خلیج‌فارس تنها با فاز یک خود وارد چرخه تولید بنزین کشور شده‌اند. حقیقت این است که بنزین یورو۴ تولید داخلی، بنزین مصرفی خوبی به نسبت استانداردهای جهانی نیست چراکه بنزین تولیدی و مصرفی کنونی در اروپا بنزین یورو۹ است که تا پایان امسال وارد چرخه یورو۱۰ خواهد شد. به این معنی که با تولید این محصول، تمام انتظارات از بنزینی که آلاینده محیط‌زیست نباشد و موتور خودروها را تحت‌تاثیر منفی قرار ندهد، تامین می‌شود. این مقام مسئول همچنین درباره بنزین مورد استفاده خودروها در شرایط کنونی گفت: بنزین یورو۲ بنزین مصرفی موتورسیکلت‌هاست که پیش از پیروزی انقلاب نیز مورد استفاده قرار گرفته است. با توجه به میزان تولید کنونی، طرح تولید بنزین یورو۴ تنها توان تامین نیاز کلان شهرها را خواهد داشت براین اساس بنزین شهرهای دیگر مخلوطی از بنزین یورو۲ با بنزین‌های وارداتی یا یورو۴ موجود برای ارتقای عدد اکتان خواهد بود.

 

رییس انجمن جایگاه‌داران سوخت درباره خودکفایی کشور از واردات بنزین با راه‌اندازی واحدهای جدید تولیدی گفت: به عقیده برخی ورود ستاره خلیج‌فارس به‌طور کامل به چرخه تولید بنزین، که درشرایط کنونی تنها ۴۰ درصد آن وارد چرخه تولیدشده است، ایران را از واردکننده به صادرکننده تبدیل خواهد کرد و این در حالی است که سال‌ها این گفته تنها در حد یک شعار باقی مانده و هیچ افزایش تولیدی در این سال‌ها نداشته‌ایم. وی تاکید کرد: در شرایط کنونی با میزان تولیدی که واحدهای تولیدکننده داخلی دارد تنها توان تولید ۸۰میلیون لیتر موجود است که از این میزان ۷۵میلیون لیتر صرف تامین نیاز داخلی می‌شود. بنابراین با این شرایط امکان رسیدن به خودکفایی اندکی دور از ذهن است و بیشتر جنبه تبلیغی دارد.
وی همچنین افزود: روش تولید بنزین از میعانات گازی و گاز با روش «جی‌تی‌ال» است که در سطح خاورمیانه تنها قطر امتیاز استفاده از آن را دارد. توجه داشته باشید که دستگاه‌های ما قدیمی است و ظرفیت استفاده از چنین روش تولیدی را ندارد. گرچه پالایشگاه‌ها در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته با این حال هنوز ایران برای تولید بنزین از نفت استفاده می‌کند.
این مقام مسئول درباره بنزین حاصل از پتروشیمی‌ها و از بین رفتن اعتماد مردم به تولید داخل تصریح کرد: دولت دهم و نهم با راه‌اندازی واحدهای بنزین‌سازی پتروشیمی‌ها آسیب جدی را به اعتماد ملی وارد کرده و آسیب‌های جدی که تولید این محصول به محیط‌زیست و بهداشت عمومی وارد کرده غیرقابل انکار است. البته دولت در آن زمان چاره‌ای جز بهره‌گیری از پتروشیمی‌ها برای تولید بنزین نداشت چراکه کشور به‌دلیل تحریم‌ها ناگزیر از تولید بنزین به این شکل بود تا نیاز داخلی را جبران کند.

 


آلایندگی بنزین پتروشیمی‌ها بیش از بنزین پالایشگاهی نیست
در این بین رضا محتشمی‌پور، رییس دفتر صنایع تکمیلی پتروشیمی‌های ایران درباره بنزین حاصل از پتروشیمی‌ها نظر دیگری دارد و آن را بیشتر مربوط به جنبه تبلیغاتی می‌داند، از این‌رو محتشمی‌پور درباره تفاوت بنزین پتروشیمی با بنزین تولیدی از پالایشگاه‌ها به صمت گفت: روان‌سوزی بنزین را براساس عدد اکتان آن اندازه‌گیری می‌کنند به‌طور مثال عدد اکتان بنزین سوپر باید ۱۰۰ باشد. عدد اکتان به طرق مختلف افزایش می‌یابد. در پتروشیمی این مشکل با تغییر ماهیت خطی مواد حاصل که به آنها «نفتا» گفته می‌شود در واحدی به نام «نفتالی فرمون» تبدیل به مولکول‌هایی با شکل‌های متفاوت می‌شود که ۴ شکل مختلف بیوشیمیایی دارد. یکی از این شکل‌ها، شکل بنزنی آن است. در بنزین هر کدام از این اشکال عامل به سوزی است که در نهایت به سوخت بهتر منجر می‌شود.
وی همچنین افزود: در پالایشگاه‌ها سعی براین است که حلقه بنزنی ایجاد نشود چرا که سرطان‌زاست و از سوی دیگر در پتروشیمی‌ها همه این عملیات برای تولید «بنزن» است. در پتروشیمی‌ها و پالایشگاه‌ها ۲فرآیند متفاوت دنبال می‌شود. بنزین تولیدی اولیه از میزان بنزن ۲۵درصدی برخوردار است که برای مصرف، وارد واحد بنزین‌سازی پتروشیمی‌ها به نام «استحصال بنزن» می‌شود. به این طریق میزان بنزن به حداقل ممکن خود می‌رسد به گونه‌ای که بنزن موجود در بنزین ۱/۵ درصد است اما برای کاهش میزان بنزن در پالایشگاه‌ها هیچ سیستم خاصی وجود ندارد و وارد محصول نهایی می‌شود.
 وی همچنین افزود: سند و مدرکی دال بر این قضیه که آلایندگی بنزین پتروشیمی‌ها بیش از تولید پالایشگاهی آن است موجود نیست و گاهی بنزن موجود در بنزین تولیدی پالایشگاه‌ها بیش از بنزین تولید شده در پتروشیمی‌ها است. حسن نجابت، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، نیز در گفت‌وگو با صمت، افزایش میزان تولید داخلی بنزین از طریق راه‌اندازی واحدهای جدید تولید را گامی برای رسیدن به خودکفایی دانست و گفت: با راه‌اندازی این ۵ واحد پیش‌بینی می‌شود که تا پایان سال ۹۵ ایران با رسیدن به خودکفایی از واردکننده نیز به صادرکننده تبدیل شود. بنابراین امیدواریم با به بهره‌برداری رسیدن این واحدها توان رقابت با کشورهای همسایه را به‌دست آوریم.

کد خبر : 218
اشتراک:

نظرات کاربران

    نظری برای این خبر ثبت نشده است

نظر خود را بیان کنید